Dziewczyna
Alona Frankel, Dziewczyna; Wydawnictwo Nisza, 2017 |fot.: Kreatywna.pl
Strona główna / Kultura / Książki / Alona Frankel: „Dziewczyna”, czyli podróż niesentymentalna

Alona Frankel: „Dziewczyna”, czyli podróż niesentymentalna

Książka Alony Frankel, izraelskiej pisarki polskiego pochodzenia, to kolejna literacka próba zmierzenia się z wojną, doświadczeniem Zagłady, ale przede wszystkim z życiem w powojennym Izraelu, do którego wyemigrowała rodzina pisarki. Miejsca, w którym ocalałych raczej nie witano z otwartymi ramionami, a zamiast tego pogardliwie nazywano”głowniami z pożogi”. 

Alona Frankel tworzy zwłaszcza literaturę dziecięcą, ale cykl jej niewielkich powieści o charakterze autobiograficznym wykracza poza historie dla najmłodszych. Jej wydane w Polsce Dziewczynka Dziewczyna to kolejno zapisy z czasów wojennych przytaczanych z perspektywy dziecka oraz doświadczenie dorastania w Państwie Izrael i zapis poczucia obcości, zwłaszcza tej kulturowej. Zgodnie z informacją na oficjalnej stronie autorki (http://www.alonafrankel.com/), w Izraelu ukazała się także Kobieta, sama Frankel planuje jeszcze napisanie książki o roboczym tytule Matrona, która ma dotykać etapu późnej dojrzałości pisarki.

Alona Frankel, Dziewczyna

Wydawnictwo Nisza, 2017

Bohaterka i narratorka zarazem jest dorastającą kilkunastoletnią dziewczyną, która wraz z rodzicami pojawia się na nieznanym lądzie. Z bagażem doświadczeń wojennych, które stają się punktem odniesienia dla dalszego życia, ale bez elementarnej znajomości kultury, języka, religii Izraela. Książki, kultura, które Alona chłonęła jeszcze w Polsce, nie przekładają się na żadne praktyczne umiejętności. Doświadczenie wojenne nie budzi w Izraelczykach ani zainteresowania, ani tym bardziej współczucia. Przeciwnie – uruchamia uczucia znużenia, zażenowania, a nawet pogardy. W końcu najczęstsze epitety, jakie padają pod adresem ocalałych Polaków to „ludzki proch, głownie ocalałe z pożogi, mydło, nowi imigranci” – i wszystkie te narratorka za każdym razem przytacza łącznie, jakby stanowiły nierozerwalny ciąg. Ostre spojrzenie na Izrael, który zajęty jest swoimi problemami, tworzeniem własnej mitologii, obchodzeniem własnych świąt i kształtowaniem młodzieży według nowych wzorców, to relacja narratorki -„innej”, która nie ma ochoty na asymilację za wszelką cenę. Z drugiej jednak strony, jak każda nastolatka, potrzebuje akceptacji, docenienia. Nie doświadcza ani jednego, ani drugiego. Co więcej, kolejne szkoły odbierają jej chęć do nauki, a nawet zniechęcają do największej po książkach pasji – malarstwa.

Frankel wykracza jednak poza własne doświadczenia, i stara się także pokazać świat dorosłych. Przenikliwość dziecka, które nie wszystko rozumie, ale patrzy na świat nieujęty w konwenanse, widzi fałsz, obłudę, oschłość albo wartość propagandowych sloganów w zderzeniu z życiem jej rodziny. Zauważa wszystko, co wstydliwe i nie licujące z oficjalną wersją. Wnikliwie utrwala wydarzenia, o których miejscowi chcieliby zapomnieć, obnaża niewygodne prawdy.

Mimo wyraźnego rysu autobiograficznego, bohaterka książki Frankel stanowi specyficzną kreację literacką. Poza oryginalnością i bezkompromisowością spostrzeżeń, spore wrażenie robi także warstwa językowa książki oraz sposób konstruowania fabuły. Pojawiają się stałe elementy (zagłada, ale i bardziej prozaiczne: skrzynie z dobytkiem, elementy stroju, święta), ludzie i ich losy albo określenia funkcjonujące na zasadzie refrenu. Przywołanie jednego z nich powoduje ciąg skojarzeń, uruchamia historie i jednocześnie utrwala je tak, jak robią to powtórzenia w każdej opowieści ustnej. Refreny porządkują świat dziewczynki.

Innym ciekawym elementem fabuły jest kwestia zmiany imienia, która pojawia się w kolejnych etapach życia bohaterki. Na początku jest Iloną, w czasach wojny jest chrześcijańską dziewczynką Irenką Rosiak, w Dziewczynie bezpardonowo zmieniono jej imię na Ilanę, aby kolejny rozdział życia (ten z Kobiety) rozpocząć jako Alona. Temu „zrzucaniu skóry” towarzyszą przemiany osobowości i próba zrozumienia otaczającego świata.

Dziewczyna Alony Frankel to oryginalna opowieść o dojrzewaniu w trudnych czasach. Ale też o krainie, która dla ocalałych Żydów nie jest Ziemią Obiecaną.

Dominika Pawlikowska

Sprawdź także

Maureen Johnson, Nieodgadniony Przełożył Paweł Łopatka, Poradnia K, 2018

Nastolatka na tropie zbrodni, czyli „Nieodgadniony”

Dzisiejsza propozycja czytelnicza to sprawnie napisana, wciągająca powieść kryminalna z kategorii „young adult”. Maureen Johnson …