Strona główna / Kultura / Książki / Rosja bawi, tumani, przestrasza
Jądro dziwności. Nowa Rosja. Wydawnictwo Czarne 2015

Rosja bawi, tumani, przestrasza

Wyobraźcie sobie kraj, w którym zostają zawieszone prawa logiki, w którym nie do końca wiadomo co jest dobre, a co złe. Państwo opresyjno-zabawne, w którym jedyną bronią przed absurdem dnia codziennego jest śmiech. Z rozrośniętą do granic możliwości biurokracją, stolicą, która przypomina imperium zła i wszechwładnym wodzem na jego czele, który ogłupia naród przy pomocy telewizji. Tak jawi się współczesna Rosja z kart powieści Jądro dziwności. Nowa Rosja Petera Pomerantseva.

Peter Pomerantsev: Jądro dziwności. Nowa Rosja

Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2015

Książka Pomerantseva to zbiór niewielkich opowieści o współczesnych Rosjanach, ale raczej nie o tzw. zwykłych ludziach. Autor bowiem wybiera swych bohaterów tak, aby stworzyć kolaż barwnych postaci, które nikogo nie pozostawiają obojętnym. Ma to związek z wykonywaną przez niego pracą – Pomerantsev jest rodowitym Rosjaninem, który wyemigrował wraz z rodzicami do Londynu. I, co ważne, to Zachód ukształtował jego osobowość i sposób patrzenia na świat. Po latach powraca do Rosji na niemal dekadę aby podjąć pracę w tamtejszych mediach, a ściślej mówiąc – w telewizji rozrywkowej. Książka Jądro dziwności to zapis najciekawszych historii, z którymi autor zetknął się podczas swojej pracy i życia w Rosji, kraju, który obejmuje dziewięć stref czasowych i zajmuje jedną szóstą powierzchni lądów (wszystkie cytaty pochodzą z książki).

Teatr osobliwości

Autor mówi o pracy dziennikarza, roli rosyjskiej telewizji i mediach „od kuchni”, ale też oddaje głos swoim bohaterom i ich historiom. Są tu Forbesi, którzy dorobili się gigantycznych fortun i podążające za nimi dziewczęta, uczące się w specjalnych akademiach, jak usidlić bogatego kochanka. Obok nich gangsterzy kręcący własne seriale klasy B, księgowe, zamykane w więzieniach za przewinienia szefów, obrońcy moskiewskiej architektury, dziennikarze, striptizerki, milicjanci, celebryci, politycy, wojskowi.

Pojawiają się także postaci i wydarzenia, które swego czasu odbiły się szerokim echem w światowych mediach. Po latach, gdy emocje już opadły, Pomerantsev dopisuje ważne głosy w sprawie zamachu na Dubrowce. Przeprowadza także własne śledztwo w sprawie tajemniczej, samobójczej śmierci jednej z najpopularniejszych rosyjskich modelek – urodzonej w Kazachstanie Rusłany Korszunowej, która zapisała się w masowej świadomości udziałem w reklamie perfum Niny Ricci. Opisuje także sektę Wissariona, przypomina Kaszpirowskiego i próbuje zrozumieć fenomen Nocnych Wilków – motocyklistów o nacjonalistycznych poglądach, blisko związanych z Putinem, o których było głośno także i w Polsce.

Pomerantsev przesuwa przed naszymi oczyma postaci z różnych warstw społecznych i mnoży absurdy, w których – jak się zdaje – nawet sami Rosjanie odnajdują się z trudem. Do swego obrazu Rosji dodaje też koloryt lokalny: nielegalne taksówki, kluby nocne i wreszcie rozrośnięty aparat państwa, korupcję i łapówki, na które Rosjanie mają więcej określeń na niż Eskimosi na śnieg, abstrakcyjne podatki i zasady prowadzenia firm. Nie istnieje prawo, a jedynie jego interpretacja, w tle zaś ciągle drzemie Putinowski reżim, a niemal każda historia człowieka wiąże się nierozerwalnie z państwową władzą.

Wszystko jest kwestią PR-u

Telewizja spaja naród, ale i pozwala na skuteczną manipulację. To, co oglądają Rosjanie, ma objaśniać świat, porządkować wiedzę o nim, budować pozytywny przekaz, odwoływać się do marzeń o wielkiej Rosji i pozwolić zapomnieć o problemach dnia codziennego. Prorządowa telewizja informacyjna kreuje rzeczywistość, a skarłowaciałe formy opozycyjnych mediów, pod pełnym nadzorem Kremla, zajmują się kwestiami nieistotnymi z punktu widzenia zwykłego Rosjanina.

Tytuł książki stanowi oczywistą analogię do Josepha Conrada i jego Jądra ciemności – opowieści o rodzącym się złu, granicach moralności ludzkiej, ciągłym zderzeniu tego, co moralne z tym, co niemoralne i brutalne, na skraju cywilizacji i obłędu. Takim miejscem, dla człowieka Zachodu, może być współczesna Rosja. Pomarantsev opowiada swoją prawdę o tym kraju w sposób niezwykle błyskotliwy, opierając ją na najbardziej wyrazistych, czasem satyrycznych, przykładach. Nie daje pełnego obrazu ani całej Rosji, ani nawet samej Moskwy, ale z pewnością tworzy niezapomniany, przejmujący, momentami karykaturalny, wyimek z tego fascynującego kraju.

Dominika Pawlikowska

Sprawdź także

zbliżenie na gitarę elektryczną

Najlepsze książkowe biografie muzyków rockowych

Muzyka rockowa niejedno ma oblicze. Niekiedy okazuje się, że ta najciekawsza strona gwiazd, które widzimy …