Żanna Słoniowska, Dom z witrażem
Żanna Słoniowska, Dom z witrażem. Wydawnictwo Znak Literanova, Kraków 2015
Strona główna / Kultura / Książki / Lwów, Historia i kobiety. Żanna Słoniowska, Dom z witrażem

Lwów, Historia i kobiety. Żanna Słoniowska, Dom z witrażem

Książka, która została wybrana najlepszą powieścią w konkursie wydawnictwa Znak Literanova, to niezwykle subtelna opowieść o zawiłościach historii i relacji międzyludzkich. Jak tytułowy witraż migoce, ma wiele poziomów i pozwala na różnorakie interpretacje. A poza tym to literatura, którą po prostu dobrze się czyta, co zupełnie nie umniejsza rangi podejmowanych przez nią problemów.

Żanna Słoniowska jest Ukrainką o polskich korzeniach, mieszkającą na stałe w Krakowie. Pisze po polsku, jest dziennikarką i tłumaczką. Dom z witrażem to jej pierwsza powieść. Debiut został doceniony przez uznane w świecie literatury jury: Sylwię Chutnik, Justynę Sobolewską czy Jarosława Czechowicza.

Żanna Słoniowska, Dom z witrażem

Wydawnictwo Znak Literanova, Kraków 2015

Niepozorna książka mieści w sobie co najmniej kilka płaszczyzn, z których na pierwszy plan wysuwają się losy czterech kobiet – nierozerwalnie splatające się z dziejami Ukrainy, Historią – tą wielką machiną dziejów, w której uczestniczą Polacy, Ukraińcy i Rosjanie. Każda z bohaterek doświadczyła innych zmian zmuszających do wyboru miejsca zamieszkania czy decyzji o przyjętej narodowości albo wierze. Także ich mężczyźni przemijają, często w wyniku historycznych konieczności. Najbardziej dramatyczne wydarzenia są udziałem Prababki, ale każda z kobiet doświadcza nieszczęśliwej, niemożliwej do spełnienia miłości. We cztery trwają razem pomimo zaszłości, niechęci i urazów. Dwie z nich żyją w poczuciu klęski, co wyraźnie odbija się w ich podejściu do świata i własnej rodziny. Wszystkie potrafią być dla siebie okrutne, nie okazują sobie wsparcia na co dzień, ale przekazują też ciężar doświadczeń, pasje i talenty, a nawet mężczyzn. Ci ostatni grają tu role znaczące, choć epizodyczne. Dziwny ekosystem trwa w spokoju do czasu śmierci Marianny, śpiewaczki operowej. Jej odejście zmusza do uporządkowania wspomnień, pozwala spojrzeć na nowo w przeszłość, wreszcie kształtuje nową, świadomą kobietę jaką jest główna bohaterka.

Oprócz Historii i relacji kobiet, olbrzymim zagadnieniem powieści staje się sztuka. Rozumiana jako indywidualny talent, sposób na życie, przyczyna poczucia spełnienia (lub wręcz odwrotnie) czy wreszcie specyficzne powołanie, wrażliwość, obowiązek ocalenia piękna. Każda z bohaterek jest artystką, malarstwo, muzyka, architektura są tak naturalne, jak czynności powszednie – pranie albo zakupy. Dla każdej z nich możliwość realizacji swojej pasji warunkuje poczucie szczęścia.

I na koniec Lwów. Świadek historii narodu i poszczególnych ludzi, miasto z charakterem. Dorastająca bohaterka i jej nauczyciel-kochanek przemierzają razem ulice, badają zabytki (w tym magiczny witraż), rejestrują to, co zasługuje na ochronę. Wreszcie obserwują nadejście nowych gustów wraz z kiczowatym nowobogackim stylem, który zagraża miastu tak samo, jak stopniowe niszczenie dawnych budowli (czego wyrazistym symbolem są spadające balkony).

Lwów w powieści Żanny Słoniewskiej
Magiczny Lwów to jeden z bohaterów powieści Żanny Słoniowskiej | fot.: Fotolia

Dom z witrażem to doskonała, klasyczna opowieść o niezwykłej sztafecie pokoleń, uwikłaniu w historię i kształtowaniu się nowego człowieka. Okazuje się, że i w przypadku samej powieści Historia dopisała własne zakończenie. Dlatego w sposób naturalny bohaterka pójdzie na Majdan i stanie się kolejną w rodzinie uczestniczką doniosłych wydarzeń swojego narodu.

Dominika Pawlikowska

Sprawdź także

Maureen Johnson, Nieodgadniony Przełożył Paweł Łopatka, Poradnia K, 2018

Nastolatka na tropie zbrodni, czyli „Nieodgadniony”

Dzisiejsza propozycja czytelnicza to sprawnie napisana, wciągająca powieść kryminalna z kategorii „young adult”. Maureen Johnson …